Colourful silk ties.

Ffocws ar ffabrig: sidan

Erioed wedi meddwl o ble y mae’r sidan ar gyfer eich hoff dop, ffrog neu wasgod wedi dod?

Mae’r rhan fwyaf o sidan wedi cael ei wneud o ffilament naturiol a gynhyrchir gan y pryf sidan mulberry wrth adeiladu ei gocŵn. Mae’r ffilament sidan yn gryf, yn loyw ac yn fain. Mae’n cynhyrchu ffabrig moethus, o ansawdd uchel, sy’n ddrud i’w brynu.

Sidan masnachol

Mae amaethu pryf sidan yn cael ei adnabod fel sidaniaeth. Mae ffermydd sidan masnachol yn cynhyrchu’r mwyafrif o sidan, lle mae chwilerod pryf sidan yn cael eu bridio i gynhyrchu edau sidan lliw gwyn. Mae angen oddeutu 2,500 o bryf sidan i gynhyrchu pwys o sidan crai. Ar ôl oddeutu 35 diwrnod a 4 molting, mae’r chwilerod 10,000 gwaith yn drymach nag adeg deori, ac maent yn barod i ddechrau troelli cocŵn. Bydd y pryf sidan wedi bwyta 50,000 gwaith ei bwysau cychwynnol mewn deunydd planhigion. Uchafswm ei faint yw 7.5cm o hyd. Mae’r chwilerod yn cymryd hyd at 8 diwrnod i droelli eu cocŵn ac mae’r edau y maent yn ei droelli oddeutu milltir o hyd.

I gynaeafu’r sidan, cyn y bydd y gwyfynod yn eu llawn dwf yn ymddangos, caiff y chwilerod eu lladd trwy naill ai eu rhoi nhw mewn dŵr berw i feddalu’r sericin (sy’n dal y ffibrau sidan gyda’i gilydd mewn siâp cocŵn) a chaiff y cocŵn cyfan ei ddatod fel un darn o edau barhaus (o’r enw rilio). Caiff rhwng 3 a 10 o edau sidan eu cyfuno i wneud ffilament cryf, sydd wedyn yn cael ei wehyddu i wneud ffabrig. Gellir gwehyddu amrywiaeth o batrymau i mewn i’r sidan. Mae’n hawdd lliwio sidan masnachol ac felly mae ar gael mewn llawer o liwiau.

Cynhyrchwr mwyaf sidan masnachol yw Tsieina, er mae llawer o wledydd eraill, gan gynnwys India, Uzbekistan, Brasil a Gwlad y Thai, yn ei gynhyrchu hefyd.

Sidan moesegol

Wrth i’r broses o gynaeafu’r sidan o’r cocŵn ladd y larfae, caiff y broses o gynhyrchu sidan ei beirniadu gan sefydliadau lles anifeiliaid. Fodd bynnag, mae sidan moesegol ar gael nawr lle na chaiff unrhyw bryfed sidan eu niweidio na’u lladd yn ystod y broses gynhyrchu, gan fod y sidan yn cael ei dynnu ar ôl i’r pryf sidan gwblhau metamorffosis a dod allan o’r cocŵn fel gwyfyn. Caiff y sidan ei ddadludio a’i nyddu fel unrhyw ffibr arall, yn lle cael ei rilio. Mae’r dull yn cynnwys rheoli gwyfynod a rheoli nifer yr wyau a all ddeori. Fel arfer, caiff ei wneud yn India, a chaiff ei adnabod fel sidan Peace neu Ahimsa.

Mathau o ffabrig sidan

Mae nifer o fathau o ffabrig sidan yn cael eu cynhyrchu. Dyma’r rhai mwyaf adnabyddus:

Charmeuse: Sidan ysgafn sy’n cael ei wehyddu gyda gwead satin (lle mae edau ystof yn croesi dros tri neu fwy o’r edau ystof) sy’n creu gorffeniad satin adlewyrchol ar du blaen y ffabrig, a gorffeniad dilewyrch ar y cefn. Mae’n gwisgo’n dda – a chaiff ei ddefnyddio ar gyfer dillad isaf, blowsys ac ati.

Shiffon: Ffabrig â gwead plaen, ysgafn, llyfn a gloyw, sy’n dryloyw. Mae’n gwisgo’n dda a chanddo wead llithrig. Mae’n rhaflo’n hawdd. Caiff ei ddefnyddio’n gyffredin mewn dillad fin nos.

Crepe de chine: Wedi’i wehyddu mewn gwead plaen gyda gorffeniad crêp (gweadog). Caiff ei gynhyrchu mewn gorffeniad meddal neu orffeniad caled. Mae’r gorffeniad caled yn dal ei siâp yn dda.

Sidan Dupioni: Ffabrig grisb, eithaf anystwyth, sy’n dal ei siâp yn dda. Caiff ei gynhyrchu trwy ddefnyddio edau ystof cain ac edau ystof anwastad wedi’u gwneud o ddau neu fwy cocŵn sidan ynghlwm. Mae hyn yn cynhyrchu arwyneb wedi’i wehyddu’n dynn, ond yn loyw, gyda slybiau ynddo. Yn aml, caiff ei wehyddu gydag edau lliwiau gwahanol ar wasgar trwy’r ystof  a’r anwe, sy’n rhoi effaith symudliw. Yn aml, caiff ei wehyddu’n batrymau plad neu streipïog. Mae’n addas ar gyfer gorffeniadau wedi’u brodio. Yn aml, caiff ei ddefnyddio ar gyfer dillad priodas ac achlysuron arbennig, a chlustogwaith.

Habutai: Ffabrig gwead plaen, sylfaenol, tryloyw, sy’n feddal ac yn gwisgo’n dda - caiff ei ddefnyddio fel leinin dillad fel arfer. 

Organsa: Ffabrig cain, ysgafn, tryloyw â gorffeniad crisb, sy’n ddelfrydol ar gyfer dillad priodas a dillad fin nos. Caiff ei ddefnyddio’n aml fel haen allanol, ac i greu sgertiau llawn hefyd.  

Shantung: Ffabrig gwead plaen, pwysau canolig, ag effaith slyb. Mae’n debyg i sidan Dupioni, ond yn deneuach, gyda golwg mwy soffistigedig a gloyw. Caiff ei ddefnyddio’n aml ar gyfer gynau priodas.

Taffeta: Ffabrig llyfn a chrisb o ansawdd da, sy’n dal ei siâp yn dda ac sy’n siffrwd wrth ei symud. Caiff ei ddefnyddio ar gyfer gynau dawns, ffrogiau priodas, corsedau, llenni a gorchuddiadau wal. Gellir ei wehyddu gydag edau ystof ac anwe lliw gwahanol, gan roi golwg ‘shot’ iddo, sy’n adlewyrchu golau mewn ffyrdd diddorol.

Tussah: Caiff ei gwneud o bryfed sidan tussah gwyllt, sy’n bwyta dail merywen a derw. Mae’n dueddol o fod yn fwy garw ac yn llai gloyw na sidan mulberry ac mae ganddo olwg anwastad.

Tulle: Rhwyd ysgafn, hynod fain, siâp hecsagon, sy’n cael ei wneud â pheiriant, a ddefnyddir yn aml ar gyfer fêl priodas.

Voile: Sidan plaen, wedi’i wehyddu’n llac, sy’n denau, rhannol dryloyw, ac ysgafn. Caiff ei ddefnyddio i wisgo ffenestri’n aml.

Gofalu am ddillad sidan

Mae sidan yn ffabrig hardd ond yn anodd gofalu amdano. Darganfyddwch sut i gadw dillad ac ategolion sidan i edrych yn wych yn hwy yn ein canllaw i olchi sidan.